گفتار هشتم ديوان رسائل در دستگاه خلافت انتقال ديوان رسائل * زياد پسر سميّه * ديوان زمام و خاتم * ديوان بريد * تشكيلات ادارى و فراز و نشيبهاى دستگاه خلافت * دار الانشاء انتقال ديوان رسائل چنان كه گذشت انتقال ديوان رسائل يا سازمان ادارى و سياسى دولت ساسانى به دستگاه خلافت با انتقال ديوان خراج يا سازمان مالى آن دولت به اين دستگاه اين فرق اساسى را داشت كه سازمان مالى و ديوان خراج در هيچ شرايطى تعطيل‌بردار نبود ، زيرا پس از سقوط دولت ساسانى هم مىبايستى به ناچار همچنان به كار خود ادامه دهد و براى فاتحان يعنى آن گرسنگان سيرىناپذير طعام و طعمه فراهم كند . ازاين‌رو تا وقتى كه دستگاه خلافت براى برگرداندن آن به زبان عربى آمادگى نيافت ، يعنى تا كمى پيش از پايان قرن اول اسلامى آن ديوان همچنان به زبان فارسى و زيرنظر دبيران فارسىزبان باقى ماند ، و هنگامى كه دستگاه خلافت كم‌وبيش آمادگى يافت به زبان عربى برگردانده شد و به صورت ديوان عربى تغيير شكل داد . ولى دبيرخانهء دولت ساسانى كه مركز امور ادارى و سياسى آن دولت بود چنين حالتى را نداشت زيرا اين دبيرخانه مولود